Neden Önce Risk?
En iyi strateji bile ilk turda elendiysen hiçbir işe yaramaz. Matematik dehalarının, borsa harikalarının ve trading efsanelerinin başarısız olduğu üç örnek var — stratejileri yüzünden değil, şekli bir formalite saydıkları risk disiplini yüzünden.
“Silindirin önünden bozuk para toplamak.”
İki Nobel ödüllü ve bir hayal takımı dünyayı nasıl ikiye katlamaya çalıştı — ve altı haftada 4,6 milyar dolar kaybetti.
1994'te Salomon Brothers'ın eski efsanevi tahvil trader'ı John Meriwether, öncekilere hiç benzemeyen bir hedge fon kurdu: Long-Term Capital Management. Kadroda finans akademisyenleri Myron Scholes ve Robert Merton vardı — üç yıl sonra ikisi de opsiyon fiyatlama teorileri nedeniyle Nobel Ödülü aldı. Strateji zarif ve güvenli görünüyordu: Convergence Trades. İstatistiksel olarak yeniden birbirine yaklaşması gereken tahvil spread'lerini arıyor ve aradaki farkı cebe indiriyorlardı.
Küçük marjları gerçek getiriye dönüştürmek için LTCM'nin kaldıraca ihtiyacı vardı. Hem de devasa bir kaldıraca. Fon zaman zaman öz sermayesinin 30 katı (30:1) ile çalıştı; açık pozisyonların nominal tutarı 1,25 trilyon dolardı — “t” ile, yani o dönemin Almanya'sının GSYH'sinden büyük. LTCM dört yıl boyunca yılda %40'ın üzerinde getiri sağladı. Wall Street bunun nasıl olduğunu çözemedi. Bankalar her işlemde karşı taraf olabilmek için birbirleriyle yarıştı.
Ağustos 1998'de Rusya beklenmedik biçimde ruble tahvillerinde temerrüde düştü. Scholes ve Merton'ın normal dağılım modellerinde dipnot olan şey, gerçekte bir orman yangınıydı. Panikleyen yatırımcılar güvenli varlıklara kaçtı — tüm convergence spread'leri birbirine yaklaşmak yerine aynı anda açıldı. Dört yıl boyunca getiri makinesi olan kaldıraç, yıkım topuna dönüştü. LTCM birkaç hafta içinde 4,6 milyar doları eritti. Sistemik çöküşü önlemek için Fed, her biri yaklaşık 300 milyon dolar koyan 14 bankalık bir konsorsiyum kurmak zorunda kaldı.
İşlemlerin arkasındaki matematik parlaktı — ama getirilerin normal dağıldığı varsayımına dayanıyordu. Fat Tails (kalın kuyruklar) modele uymuyordu. 30:1 kaldıraçlı biri için gerçek dünya çan eğrisini takip etmeyi reddettiğinde hiçbir tampon yoktur.
“Özür dilerim.”
Gizli bir hesabı olan 28 yaşındaki bir genç, İngiltere'nin en eski yatırım bankasını nasıl yok etti.
1762'de kurulan Barings Bank, Napolyon Savaşları'nı finanse etmiş ve ABD'nin Louisiana Satın Alması'nı mümkün kılmıştı. 233 yıllık bir banka. Sonra Nick Leeson geldi. 1992'de 25 yaşındaki İngiliz, SIMEX'te türev trader'ı olarak çalışmak üzere Singapur'a gönderildi. Barings, her uyum el kitabında ölümcül günah olarak geçen bir hata yaptı: Leeson'a hem trading'i HEM de back-office uzlaşmasını tek elde verdi. Kendi işlemlerini kendi uzlaştıran biri, onları ortadan da kaldırabilir.
Resmî görevi, Singapur ile Osaka arasında Nikkei futures arbitrajı yapmaktı — düşük riskli ama az kazançlı. Çok geçmeden daha fazlasını istedi. Sözde memurlarının kayıt hataları için “88888” numaralı bir hesap açtı ve büyüyen zararları oraya gömdü. 1994'e gelindiğinde bu 200 milyon dolara, 1995 başında yaklaşık 500 milyon dolara ulaşmıştı. Londra'da ise Leeson aynı anda Asya türev masasının harika çocuğu olarak görülüyordu.
17 Ocak 1995'te Kobe'de yer sarsıldı. Leeson, Nikkei üzerinde dev short straddle pozisyonları taşıyordu — yani volatilitede short'tu. Nikkei %15 çöktü, volatilite patladı ve margin call'lar art arda geldi. Leeson pozisyonu kapatmak yerine, tersine dönüş umuduyla ikiye katladı. Dönüş hiç gelmedi.
26 Şubat 1995'te Barings iflas başvurusunda bulundu. Toplam zarar 827 milyon £ idi — bankanın tüm öz sermayesinden fazla. ING, Barings'i 1 £'a satın aldı. Leeson kaçtı, Frankfurt'ta yakalandı, Singapur hapishanesinde dört yıl yattı ve sonrasında bir kitap yazdı.
“Paramı trade yaparak değil, bekleyerek kazandım.”
Gelmiş geçmiş en büyük trader risk hakkında her şeyi biliyordu — ve yine de bunu sürdüremedi.
Jesse Livermore 1877'de Massachusetts'te doğdu, 14 yaşında bir aracı kurumda ofis çocuğu olarak başladı ve 15 yaşında ilk kendi işlemlerini Bucket Shops'ta yaptı — hisse fiyatları üzerine kurulu, yarı yasal bahis salonlarıydı. Ticker bantlarını başkalarının roman okuduğu gibi okurdu. 30 yaşına geldiğinde 3 milyon dolarlık varlığı (bugünkü değerle yaklaşık 100 milyon dolar) ve bir lakabı vardı: Boy Plunger.
Sonra onu ölümsüz kılan anlar geldi. 1907'deki meşhur panikte tek bir günde short pozisyonlarla yaklaşık 3 milyon dolar kazandı — Wall Street'in daha fazla çökmesini önlemek için J.P. Morgan bizzat ondan short'a devam etmemesini istedi. 1929'da, tüm zamanların en büyük çöküşünde Livermore tahminen 100 milyon dolar kazandı — Amerika'nın en zengin adamlarından biriydi. Başkalarının ofis pencerelerinden atladığı bir dönemde.
Ve yine de: dört kez iflas. 1915, 1922, 1934, 1940. Her seferinde bir geri dönüş, her seferinde biraz daha az disiplin. Livermore, trailing stop kavramını popülerleştiren, pozisyon büyüklüğünü sistematik biçimde hesaplayan ilk kişilerden biriydi ve Reminiscences of a Stock Operator kitabında koca bölümleri beklemeye ayırmıştı. En ünlü sözü — “Paramı trade yaparak değil, bekleyerek kazandım” — ölümünden sonra tarihin en çok alıntılanan trader özdeyişi oldu.
1940'ta üçüncü evliliği sona erdi. Eşine bir veda mektubu yazdı — “Hayatım bir başarısızlıktı” — ve New York'taki Sherry-Netherland Hotel'in vestiyerinde kendini vurdu. Kuralları yazan adam, sonunda kendi kurallarına uyamadı.
🛠️ Bu Bölümün Araç Kutusu
Dört atölye, on beş araç. Önce risk çerçevesini kuruyoruz (Position Sizing, Drawdown, Kelly). Sonra altyapıyı (Broker, Ücretler, Emir İletimi). Sonra vergi dairesini (üç ülke, üç kural seti). Ve son olarak portföyünü yeniden şekillendiren beklenmedik olayları: split'ler, temettüler, birleşmeler.