💎 Moduł 3: Wycena

Wskaźnik C/Z (P/E)

C/Z = Cena / Zysk na akcję. Fundament wyceny akcji. Mówi: za ile lat rocznego zysku płacę za jedną akcję. Historyczna średnia S&P 500: ~16. Sektory różnią się jednak znacząco — banki poniżej 12, technologia powyżej 25.

Forward vs. Trailing C/Z

Trailing C/Z (TTM, Trailing Twelve Months) wykorzystuje zysk z ostatnich 12 miesięcy. Forward C/Z używa zysku prognozowanego przez analityków na następne 12 miesięcy. Dla spółek wzrostowych forward C/Z jest niższy niż trailing C/Z — ponieważ zyski rosną. Dla spółek cyklicznych może to być mylące: prognozy są zbyt optymistyczne w czasie hossy, zbyt pesymistyczne w recesji.

Wskaźnik C/WK (P/B)

C/WK = Cena / Wartość księgowa na akcję. Użyteczny dla banków i branż kapitałochłonnych — tu wartość księgowa bliższa jest „wartości godziwej" niż w przypadku spółki programistycznej. C/WK < 1 w banku może oznaczać: rynek wątpi w wartość aktywów (złe kredyty). Dla spółki software C/WK na poziomie 10+ jest normą, bo wartość tkwi w kodzie i klientach, nie w aktywach rzeczowych.

PEG

PEG = C/Z / Oczekiwany wzrost zysku (w %). Wskaźnik Petera Lyncha z „One Up On Wall Street". Prosta zasada:

• PEG < 1 → potencjalnie niedowartościowany
• PEG 1–2 → fair
• PEG > 2 → drogi

Sensowny wyłącznie dla prawdziwych spółek wzrostowych. Dla stagnujących lub cyklicznych spółek założenia dotyczące wzrostu są tak kruche, że wskaźnik tworzy iluzję precyzji.

EV/EBITDA

Wartość przedsiębiorstwa (EV) = Kapitalizacja rynkowa + Dług netto − Gotówka. EV/EBITDA jest niezależny od struktury kapitałowej — dlatego stanowi standard w porównaniach M&A i benchmarkach międzybranżowych. Dwie spółki z identycznym EBITDA, ale różną dźwignią finansową, mają taki sam EV/EBITDA, mimo że ich C/Z różniłyby się diametralnie.

FCF Yield (Stopa wolnych przepływów pieniężnych)

FCF Yield = FCF / Kapitalizacja rynkowa. Odwrotność wskaźnika Cena/FCF. Benchmark > 5 % uznaje się za zdrowy dla dojrzałych spółek. Przy FCF Yield równym 8 % jako akcjonariusz otrzymujesz 8 centów gotówki na każdy zainwestowany dolar rocznie — spółka może przeznaczyć to na dywidendy, skup akcji własnych lub spłatę długu.

Cena/Sprzedaż (P/S)

Tylko zapas bezpieczeństwa, gdy nie ma zysku. Dla nieopłacalnych spółek wzrostowych (startupy SaaS, biotechnologia) jest to jedyny punkt odniesienia wyceny. Tesla 2020: P/S powyżej 15 — historyczne ekstremum. Zoom Video 2021: szczyt P/S ~90. Obie spółki później gwałtownie spadły. Bez porównania z rentownością P/S jest ślepy.

Benchmarki sektorowe

Pułapki

• ❌ C/Z mylący dla spółek cyklicznych: W czasie hossy zyski są wysokie, C/Z optycznie niski → wygląda tanio. W recesji zyski się załamują, C/Z optycznie wysoki → wygląda drogo. Dokładnie odwrotnie niż rzeczywistość. Dla spółek motoryzacyjnych, stalowych, chemicznych i półprzewodnikowych warto używać Shiller C/Z (CAPE, średnia 10-letnia) lub EV/EBITDA na wieloletniej średniej.
• ❌ C/WK mylący, gdy wartość firmy (goodwill) stanowi bardzo dużą część kapitałów własnych — „twarda" wartość księgowa (Tangible Book Value = kapitały własne − goodwill − wartości niematerialne) może być znacząco niższa lub nawet ujemna.
• ❌ P/S bez rentowności to latanie na ślepo. Dwie spółki przy P/S 10 mogą być zupełnie różne — jedna rośnie 40 % rocznie zmierzając do marży 25 %, druga stagnuje przy marży 3 %.
• ❌ EV/EBITDA ignoruje CapEx. Spółka o wysokich nakładach inwestycyjnych (stal, telekomunikacja) wygląda taniej na EV/EBITDA niż jest w rzeczywistości. Lepiej: EV/EBIT lub EV/FCF.

Stopa dywidendy (Dividend Yield)

Stopa dywidendy = Roczna dywidenda / Cena akcji. Najprostszy — i często najbardziej mylący — wskaźnik. Rośnie, gdy dywidenda zostaje podwyższona (dobry znak) lub gdy cena spada (zazwyczaj zły znak). Stopa dywidendy na poziomie 10 % rzadko kiedy jest prezentem — częściej sygnałem ostrzegawczym.

Wskaźnik wypłaty (Payout Ratio)

Payout Ratio = Dywidenda / Zysk na akcję. Pokazuje, jaki procent zysku jest wypłacany. Benchmarki:

• < 60 % — trwały, z buforem na wahania zysku.
• 60–80 % — akceptowalny dla stabilnych modeli biznesowych (usługi komunalne, dobra podstawowe).
• > 80 % — ryzykowny. Prawdopodobne cięcie przy kolejnym spadku zysku.

Wyjątek: REIT-y (Real Estate Investment Trusts) są zobowiązane prawnie do wypłaty 90 %+ w celu zachowania statusu podatkowego. Tutaj zamiast Payout Ratio EPS liczy się FFO payout (Funds from Operations).

Dividend Aristocrats (Arystokraci dywidendowi)

Spółki z S&P 500, które podnosiły dywidendę przez 25 kolejnych lat lub dłużej. Wąska grupa (~65 spółek). Znane przykłady:

• Johnson & Johnson — ponad 60 lat podwyżek
• Procter & Gamble — ponad 67 lat
• Coca-Cola — ponad 60 lat
• 3M — ponad 65 lat (pod presją sporów prawnych w pewnych okresach)
• ExxonMobil — ponad 40 lat

Dividend Kings (Królowie dywidendowi)

Klasa premium: 50+ lat nieprzerwanych podwyżek. Zaledwie ~30 spółek na świecie. Przykłady: Dover Corporation (67+), Genuine Parts Company (67+), Parker Hannifin (67+), American States Water (68+). Spółki te przetrwały recesje, kryzysy naftowe, krach dot-comów i rok 2008/09 bez cięcia dywidendy.

Ex-Date / Record / Cykl wypłat

Cztery daty określają proces dywidendowy:

1. Data ogłoszenia (Declaration Date): Zarząd ogłasza dywidendę (kwotę i daty).
2. Dzień bez dywidendy (Ex-Dividend Date): Kto posiada akcje przed otwarciem rynku w tym dniu, otrzymuje dywidendę. Kupno w dniu ex-date lub później nie uprawnia do dywidendy. Akcja otwiera się w dniu ex-date ze spadkiem ceny równym kwocie dywidendy.
3. Dzień ustalenia praw (Record Date): Termin graniczny dla rozrachunku brokerskiego (zazwyczaj 1 dzień roboczy po ex-date, T+1 od 2024 r.).
4. Dzień wypłaty (Payment Date): Środki trafiają na rachunki (kilka dni do kilku tygodni później).

Dywidendy specjalne (Special Dividends)

Jednorazowe wypłaty poza regularnym harmonogramem, często po silnym gromadzeniu gotówki lub sprzedaży aktywów. Przykłady:

• Costco regularnie wypłaca dywidendy specjalne w wysokości 10–15 USD na akcję co 2–3 lata, oprócz regularnej dywidendy kwartalnej.
• Microsoft wypłacił jednorazową dywidendę specjalną w wysokości 3 USD na akcję w 2004 r. — łącznie ~32 mld USD, ówcześnie największa jednorazowa wypłata w historii USA.

Dywidenda w akcjach (Scrip Dividend)

Europejska alternatywa: akcjonariusze mogą wybrać akcje zamiast gotówki. Może to być korzystne podatkowo (odroczenie podatku od zysków kapitałowych). Przykłady: Deutsche Telekom, Santander, Unilever regularnie oferują dywidendy w formie scrip.

Pułapki

• ❌ Pułapka wartości (value trap): Stopa dywidendy > 8 % jest często zwiastunem cięcia. Rynek wycenia to zanim spółka oficjalnie potwierdzi.
  • AT&T 2022: ~7 % stopa dywidendy — następnie spin-off Warner i cięcie dywidendy o prawie 50 %.
  • Vonovia 2023: ~8 % stopa dywidendy po krachu ceny — następnie cięcie o połowę z powodu kryzysu na rynku nieruchomości i otoczenia stóp procentowych.
  • General Electric 2017/2018: stopa dywidendy rosnąca od 3 % do 4 % → ostatecznie obniżka z 0,24 USD do 0,12 USD do 0,01 USD.
• ❌ Skup akcji własnych zamiast dywidend: Manipulacja EPS poprzez skup akcji własnych sprawia, że liczba wygląda atrakcyjnie — ale liczy się realna generacja gotówki. Sprawdź Total Shareholder Yield = (Dywidendy + Netto skup akcji) / Kapitalizacja rynkowa.
• ❌ Cięcie dywidendy po przejęciu: Spółki przejmujące silnie zadłużony cel często tną dywidendę, by chronić rating kredytowy. Klasyczny przykład: Bayer po przejęciu Monsanto.

💡 sTraderZ.com pokazuje skumulowane dywidendy na transakcję — z podziałem na podatek u źródła dla papierów wartościowych z USA (standardowo 30 %, przy formularzu W-8BEN tylko 15 %).